Geschiedenis jaar 1 · Utrecht (IGW)
Welke onderwerpen krijgen de meeste ruimte, waar liggen de punten en wat kost de meeste denkkracht? De stof van Inleiding geschiedwetenschap doorgerekend, met de plekken waar studenten in dit vak de mist in gaan. Gratis te lezen.
Deze pagina gaat over de vorm van het tentamen Inleiding geschiedwetenschap; de stof zelf staat in de samenvatting. Het tentamen is schriftelijk, op maandag 2 november 2026 van 13.30 tot 16.30 uur, en telt voor 100 procent van je cijfer. Je beantwoordt open vragen op Remindo in hooguit 250 woorden, met ongeveer een kwartier per vraag. Een vraag is 10 punten waard, vaak 5 voor elk deel. Tentamenstof zijn het handboek van Maza, de hoor- en werkcolleges en de EGL's. Je ziet hier welke onderwerpen de meeste ruimte krijgen, waar de punten waarschijnlijk liggen, wat de meeste denkkracht kost en hoe je je studietijd verdeelt. Daaronder staan de denkfouten die in dit vak het vaakst punten kosten. De analyse beslaat alle zes de weken, van Geyls discussie zonder eind tot de microgeschiedenis.
| Onderwerp | Aandeel in de stof | verwachte punten | Moeilijkheid | Studietijd |
|---|---|---|---|---|
| Feiten, oordeel en het eindeloze debat | 8% | 8% | 3 van 5 | 7% |
| Goldhagen tegenover Browning | 3% | 4% | 3 van 5 | 4% |
| Geschiedenis van onderop | 12% | 12% | 3 van 5 | 11% |
| Tellen en sociale mobiliteit | 7% | 8% | 4 van 5 | 8% |
| Gender en identiteit | 5% | 6% | 3 van 5 | 6% |
| Voorbij de natie | 8% | 7% | 3 van 5 | 7% |
| Chakrabarty en eurocentrisme | 5% | 6% | 5 van 5 | 7% |
| Ideeën en wetenschap in context | 13% | 11% | 5 van 5 | 12% |
| Dingen en natuur | 10% | 9% | 4 van 5 | 9% |
| Hoe geschiedenis gemaakt wordt | 13% | 13% | 3 van 5 | 12% |
| Oorzaken, wetten en structuren | 7% | 8% | 4 van 5 | 8% |
| Betekenis en microgeschiedenis | 9% | 8% | 5 van 5 | 9% |
De stof is breed verdeeld over zes weken, met Maza als ruggengraat en per week een of twee artikelen ernaast. Ideeën en wetenschap in context en hoe geschiedenis gemaakt wordt zijn met 13 procent elk het grootst, direct gevolgd door geschiedenis van onderop (12 procent). Dingen en natuur krijgt 10 procent, betekenis en microgeschiedenis 9. Daarna volgt een middengroep van 7 à 8 procent: Maza's inleiding met Geyl, voorbij de natie, tellen en sociale mobiliteit, en oorzaken, wetten en structuren. Gender en identiteit en Chakrabarty zijn met 5 procent elk klein, en het debat tussen Goldhagen en Browning is met 3 procent het kleinste onderwerp. Klein in de stof zegt weinig over de toets: Chakrabarty was precies de vraag van de tussentoets.
Zo pak je het aan: Maak per week een lijst van de auteurs met hun boek en hun stelling in één zin. Bijna elke vraag noemt een auteur. Wie direct weet wat die beweert, houdt binnen het kwartier tijd over voor het tweede deel van de vraag.
De punten volgen de ruimte in de stof, met een verschuiving door de vorm van het tentamen. Korte open vragen belonen onderwerpen waar een auteur een scherpe stelling heeft en de stof een helder begrip levert. Hoe geschiedenis gemaakt wordt levert daarom de meeste verwachte punten (13), voor geschiedenis van onderop (12) en ideeën en wetenschap in context (11). Dat laatste onderwerp zakt van 13 procent stof naar 11 punten, omdat drie auteurs en een breed overzicht zich lastig in 250 woorden laten vangen. Oorzaken, wetten en structuren stijgt juist van 7 naar 8: marxisme, Annales en meeroorzakelijkheid laten zich scherp bevragen. Ook tellen en sociale mobiliteit, gender, Chakrabarty en het debat over Goldhagen en Browning winnen elk een punt.
Zo pak je het aan: Lees elke vraag als twee vragen van 5 punten en beantwoord ze allebei, in de volgorde van de vraag. Begin met een herformulering, zet de stelling bij de auteur ("Volgens Thompson vertrouwde de L.C.S. op gewone mensen die zichzelf organiseerden") en geef bij het tweede deel een concreet voorbeeld uit de stof.
Drie onderwerpen staan op het hoogste niveau. Chakrabarty vraagt dat je een paradox uitlegt: ook geschiedenis die de hele wereld wil omvatten, kan Europa als maatstaf houden, met moderniteit als voorbeeld. Ideeën en wetenschap in context vraagt dat je Kuhn kent en hem verbindt met Riskin over klokwerk en Dobbs over Newton en de alchemie. Betekenis en microgeschiedenis is abstract, met Geertz, Foucault en Darnton die elk iets anders onder betekenis verstaan. Op niveau 4 staan tellen en sociale mobiliteit, dingen en natuur, en oorzaken, wetten en structuren. Daar draait het om een redenering, zoals waarom netto migratiecijfers misleiden. De overige zes onderwerpen zijn goed te overzien met een auteur, een stelling en een voorbeeld.
Zo pak je het aan: Schrijf voor elk onderwerp op niveau 5 één antwoord van 250 woorden op een vraag die je zelf opstelt: leg uit wat de auteur beweert en gebruik één begrip als voorbeeld. Kijk daarna of het begrip echt uitgelegd is of alleen genoemd.
Twee onderwerpen leveren veel punten op én kosten denkwerk, en horen daarom bovenaan je lijst: ideeën en wetenschap in context, en dingen en natuur. Twee onderwerpen zijn snelle punten, omdat ze veel opleveren en goed te overzien zijn: hoe geschiedenis gemaakt wordt en geschiedenis van onderop. Vier onderwerpen kosten tijd voor wat minder punten: tellen en sociale mobiliteit, Chakrabarty, oorzaken, wetten en structuren, en betekenis en microgeschiedenis. Let op Chakrabarty: hij scoort laag op punten, terwijl precies zijn stelling in de tussentoets terugkwam. De overige vier onderwerpen zijn bijvangst. Sla ze toch niet over, want Geyl, gender en voorbij de natie leveren de voorbeelden waarmee je het tweede deel van een vraag beantwoordt.
Zo pak je het aan: Begin bij de twee onderwerpen uit eerst leren en schrijf per auteur een stelling en een voorbeeld. Pak de snelle punten mee door begrippen te koppelen: agency van onderdrukte groepen in week 2 en agency van de natuur in week 4 betekenen iets anders.
Ideeën en wetenschap in context en hoe geschiedenis gemaakt wordt vragen elk de meeste studietijd (12 procent), gevolgd door geschiedenis van onderop (11 procent). Dingen en natuur en betekenis en microgeschiedenis krijgen elk 9 procent. Samen is dat ruim de helft van je tijd. Tellen en sociale mobiliteit en oorzaken, wetten en structuren krijgen 8 procent, de inleiding met Geyl, voorbij de natie en Chakrabarty 7. Gender (6 procent) en Goldhagen tegenover Browning (4 procent) zijn klein, en lenen zich goed voor een vergelijking. Omdat elke vraag een kwartier en 250 woorden heeft, gaat een deel van elk studie-uur naar schrijven: precies en kort formuleren onder tijdsdruk moet je oefenen.
Zo pak je het aan: Sluit elk studieblok af met één vraag in een kwartier. Ontleed eerst de vraag op kladpapier: welke begrippen, welke werkwoorden, welke twee delen. Begin je antwoord met een herformulering en zet elke stelling bij de auteur: "Volgens Chakrabarty kan global history eurocentrisch blijven."
Deze fouten volgen uit de stof zelf: begrippen die op elkaar lijken, voorwaarden die samen moeten gelden, een uitzondering die blijft hangen als hoofdregel.
Wat er misgaat: Je schrijft "geschiedenis is vandaag de dag eurocentrisch" of "moderniteit is een Europees begrip" als een feit dat je zelf vaststelt. Chakrabarty verdwijnt uit de zin, en zijn argument met hem. Je laat dan ook niet zien waarom hij dit beweert of hoe moderniteit zijn punt draagt.
Hoe het wel moet: Zet de stelling bij de auteur: volgens Chakrabarty blijft "Europa" het eigenlijke onderwerp van alle geschiedenissen. Leg uit waarom: asymmetrische onwetendheid en historisme, één ontwikkelingspad waarop anderen "nog niet" klaar waren. Gebruik dan moderniteit: de oude vraag wanneer een samenleving modern werd, tegenover meerdere moderniteiten, zoals het Indiase nationalisme.
Waardoor het komt: De stelling klinkt overtuigend, dus ze schrijft zich makkelijk als waarheid op. Daarbij zegt Maza zelf dat een eurocentrische verklaring niet per definitie fout is; het gaat om een auteur met een argument.
Waaraan je het herkent: In je antwoord staat een zin over eurocentrisme zonder "volgens Chakrabarty" of "Chakrabarty stelt", en moderniteit komt alleen in het enkelvoud voor.
Wat er misgaat: Je schrijft dat geschiedenis onbetrouwbaar is, omdat historici het nooit eens worden over Napoleon of over de opstand tegen Spanje. Je maakt geen onderscheid tussen wat vaststaat en wat een historicus ervan maakt, en de ontsteltenis van Romein staat in je antwoord als de conclusie van Geyl.
Hoe het wel moet: Volgens Geyl stelt de methode feiten vast, en daarover zijn historici het vaak eens. Verklaring en oordeel hangen af van het standpunt van de historicus, gevormd door eigen tijd en overtuiging. Elk oordeel is betrekkelijk en laat iets na voor de volgende stelling. Zo wordt geschiedschrijving een discussie zonder eind.
Waardoor het komt: Geyl en Romein zien hetzelfde: tegenstrijdige meningen. Romein noemt dat een falen van de methode, Geyl iets natuurlijks. Wie alleen de onenigheid onthoudt, schrijft de positie op die Geyl juist bestrijdt.
Waaraan je het herkent: In je antwoord staan woorden als onbetrouwbaar of subjectief, en nergens staat welk deel vaststaat en welk deel van het standpunt van de historicus afhangt.
Wat er misgaat: Je schrijft dat Browning de moorden van Polizeibataillon 101 uit Duits antisemitisme verklaart, of je laat beide boeken staan als twee gelijkwaardige meningen over hetzelfde bataljon. De kritiek op het brongebruik van Goldhagen verdwijnt dan uit je antwoord.
Hoe het wel moet: Browning verklaart het meedoen uit groepsdruk, gezag en angst voor uitsluiting. Goldhagen ziet een eeuwenoud eliminatoir antisemitisme in de hele samenleving. Noem daarna de kritiek: feiten die niet passen, zoals de moord in stilte, en studies die hij verkeerd citeerde (Finkelstein, Birn). Over feiten en bronnen kun je het volgens Geyl wel eens worden.
Waardoor het komt: Beide boeken gaan over dezelfde mannen en deels dezelfde verhoren, dus de namen schuiven makkelijk. En met Geyl in je hoofd lijkt elk debat tussen historici een discussie zonder eind.
Waaraan je het herkent: Bij Browning staat antisemitisme als hoofdoorzaak in je antwoord, of je bespreekt Goldhagen zonder een enkel bezwaar tegen de manier waarop hij zijn bronnen gebruikte.
Wat er misgaat: Je gebruikt revisionisme als scheldwoord voor een visie die niet klopt, of je koppelt orthodoxie vast aan rechts en revisionisme aan links. Goldhagen en de herziening van de Franse Revolutie worden in je antwoord dan hetzelfde soort fout.
Hoe het wel moet: Orthodoxie is de gangbare, schijnbaar vanzelfsprekende visie; revisionisme is de poging die te vervangen. Dat zegt niets over gelijk: de herziening na Cobban werd de nieuwe standaard, de these van Goldhagen overtuigde de vakgenoten niet. Bij de Franse Revolutie stond de orthodoxie links, bij de Koude Oorlog rechts. Met Kuhn lees je het als paradigmawissel.
Waardoor het komt: In het dagelijks taalgebruik klinkt revisionisme verdacht. Bij Maza is het een neutraal vakbegrip, en haar voorbeelden wijzen elk een andere politieke kant op.
Waaraan je het herkent: Je schrijft dat een historicus "maar een revisionist" was, of je leidt uit de politieke kleur van een auteur af welke kant de orthodoxie is.
Wat er misgaat: Je beschrijft Menocchio of de kattenslachting als een typisch geval dat bewijst hoe het overal ging, of je schrijft dat Darnton wil verklaren waardoor de Franse Revolutie uitbrak. Zo maak je van een zoektocht naar betekenis op één moment een casestudy voor een oorzaak.
Hoe het wel moet: Microgeschiedenis gaat over een onbekende persoon of groep, draait om een crisis en zegt iets over een bredere vraag. Ginzburg vraagt hoe de molenaar zijn wereld zag, en verklaart geen verandering. Darnton zoekt in de grap die wij niet snappen een cultureel idioom, synchroon, en leest de Description als de blik van de schrijver.
Waardoor het komt: Een klein geval lijkt een steekproef, en de achttiende eeuw roept meteen 1789 op. Maza laat oorzaak en betekenis in goed werk bovendien samengaan, dus het verschil vervaagt snel.
Waaraan je het herkent: In je antwoord over Ginzburg of Darnton staan woorden als leidde tot, oorzaak of bewijst dat iedereen, en de vraag hoe typisch één geval is, ontbreekt.
Wat er misgaat: Je schrijft dat sociale geschiedenis in de jaren zestig ontstond als geschiedenis van onderop, of je noemt Trevelyan en Macaulay als vroege voorbeelden daarvan. Zo wordt elke geschiedenis over gewone mensen een geschiedenis waarin gewone mensen ook zelf handelen.
Hoe het wel moet: Sociale geschiedenis bestond al in de negentiende eeuw, bij Michelet, Macaulay en later Trevelyan. Daar diende het gewone leven als decor voor de politiek, "the history of a people with the politics left out". Geschiedenis van onderop maakt vanaf de jaren zestig gewone mensen tot actoren, zoals de soldaten bij Keegan of de ambachtslieden van Thompson.
Waardoor het komt: Beide gaan over gewone mensen, en Maza vertelt ze direct na elkaar. Daardoor lijkt het één beweging. Het verschil zit in de rol die gewone mensen krijgen: decor of actor.
Waaraan je het herkent: Je noemt Trevelyan of Macaulay als voorbeeld van geschiedenis van onderop, of je laat de sociale geschiedenis als geheel pas in de jaren zestig beginnen.
Wat er misgaat: Je gebruikt vrouwengeschiedenis en gendergeschiedenis als synoniemen, of je zet Gerda Lerner neer als de grondlegger van gender als analysecategorie. Gendergeschiedenis wordt in je antwoord dan gewoon geschiedenis over vrouwen, en de vraag naar macht tussen de seksen verdwijnt.
Hoe het wel moet: Vrouwengeschiedenis (Rowbotham, Lerner, Kelly) vraagt waar de vrouwen waren en hoe ze werden onderdrukt. Gendergeschiedenis (Joan Scott, 1986) vraagt wat mannelijkheid en vrouwelijkheid toen betekenden en hoe dat macht verdeelde. Daarom raakt gender ook oorlog, burgerschap en verhoudingen tussen mannen, zoals de lynchpartijen onder Jim Crow.
Waardoor het komt: Beide begonnen met de vraag waar de vrouwen waren, en dezelfde namen komen in één alinea voorbij. Maza zet ze toch als twee stappen achter elkaar: Lerner voor de eerste, Scott voor de tweede.
Waaraan je het herkent: In je antwoord over gendergeschiedenis komen alleen vrouwen voor, en Lerner en Scott staan er als voorbeeld van dezelfde aanpak.
Wat er misgaat: Je noemt de Cerdanya van Sahlins, het middle ground van White of de Black Atlantic wereldgeschiedenis, omdat ze over grenzen heen gaan. Pomeranz zet je in hetzelfde rijtje. Zo verdwijnt het verschil tussen een verhaal in de ruimte tussen naties en een verhaal op de schaal van de wereld.
Hoe het wel moet: Oceaan-, transnationale en borderlands-geschiedenis zijn volgens Maza multinationaal: ze gaan over de tijd vóór naties of de ruimte ertussen, vaak op een kleine plek. Wereldgeschiedenis zoomt uit naar verschijnselen die verre delen van de wereld verbinden, en vraagt naar ongelijkheid tussen regio's, zoals Pomeranz met de Yangtze-delta en Engeland.
Waardoor het komt: Beide breken met de natie als kader, en Maza bespreekt ze in één hoofdstuk. Het woord grensoverschrijdend lijkt dan op alles te passen wat geen nationale geschiedenis is.
Waaraan je het herkent: Je voorbeeld van wereldgeschiedenis speelt in één vallei of één grensgebied, en je antwoord zegt niets over ongelijkheid in rijkdom en macht tussen delen van de wereld.
Wat er misgaat: Je noemt de alchemie van Newton bijgeloof of een vreemde hobby naast zijn echte wetenschap, of je schrijft dat Harvey het lichaam passief maakte omdat hij het een machine noemde. Je legt zo een oordeel of een woordbetekenis van later op de zeventiende eeuw.
Hoe het wel moet: Volgens Dobbs hoorde alchemie bij de zoektocht van Newton naar één Waarheid: alle ware kennis was kennis van God, langs elke weg. Riskin laat zien dat mechanisch toen ook responsief en verrassend kon betekenen, zoals de katrol van Harvey of de lerende dier-machine van Willis. Zeg eerst wat een woord toen betekende.
Waardoor het komt: Voor ons is alchemie occult en is klokwerk star. Die oordelen en betekenissen ontstonden pas na Newton, toen de scheiding tussen alchemie en wetenschap vanaf de achttiende eeuw verhardde.
Waaraan je het herkent: In je antwoord staan woorden als bijgeloof, occult, achterlijk of star mechanisme als beschrijving van de denker zelf, zonder dat je zegt van wanneer dat oordeel is.
Wat er misgaat: Je schrijft dat Thompson als marxist de arbeidersklasse afleidt uit economische structuren, zoals de Annales met tabellen deden. Of je zet de Annales bij de marxisten, omdat beide de economie zwaar laten wegen. Zo verdwijnen de ervaring en de keuzes van de mensen zelf uit je antwoord.
Hoe het wel moet: Thompson week af van de gangbare marxistische geschiedenis: geen enkele tabel, alles draait om de beleving van wevers en ambachtslieden, en klassenbewustzijn ontstaat uit concrete ervaring. De arbeidersklasse was aanwezig bij haar eigen ontstaan. De annalistes deelden de materiële rangorde, hielden afstand van de marxistische ideologie en hadden minder belangstelling voor verandering.
Waardoor het komt: Thompson was marxist, en marxisme en Annales delen de rangorde van economie boven cultuur. Daardoor lijkt elke marxist een structuurdenker en elke structuurdenker een marxist.
Waaraan je het herkent: Je beschrijft de arbeiders van Thompson als product van de industrialisatie, zonder één voorbeeld van wat ze zelf deden, zoals machines kapotslaan of graan op de weg strooien.
De samenvatting van Inleiding geschiedwetenschap volgt de colleges, week voor week. Week 1 lees je gratis met een account.
Begin gratis met week 1 · Samenvatting Inleiding geschiedwetenschap · Bekijk prijzen
Let op: deze analyse is een inschatting op basis van de samenvatting van dit vak, niet van eerdere tentamens. De grafieken laten zien hoe zwaar de onderwerpen in de leerstof wegen en hoe complex ze zijn. Gebruik ze om je prioriteiten te bepalen, niet als blauwdruk voor het tentamen. Een goede voorbereiding blijft altijd breder dan wat je hier ziet.